Témoignages des délégués
Goetgevonden révèle les décisions des États Généraux, mais ne donne aucun aperçu des considérations des décideurs ni de l’atmosphère de la réunion. De plus amples informations sur ces aspects peuvent être trouvées dans les témoignages oculaires des délégués. Dans le cadre du projet REPUBLIC, un inventaire de la présence de tels témoignages oculaires dans les archives néerlandaises a donc été réalisé. Il ne s’agissait pas seulement d’examiner les États Généraux, mais aussi les différents conseils provinciaux qui envoyaient des délégués aux États Généraux.
Jusqu’à présent, on ne connaît guère d’exemples de délégués de la République qui ont tenu des comptes rendus de témoins oculaires. Cela contraste avec d’autres pays, notamment l’Angleterre, où de tels récits constituaient un genre populaire dès le XVIIe siècle, connu sous le nom de parliamentary diaries (journaux parlementaires).
Cet inventaire se veut un complément à Goetgevonden. Les témoignages oculaires sont en effet des sources riches. Elles offrent une perspective différente sur l’assemblée représentative que les résolutions. Parfois, il s’agit de détails de la réunion : qui a parlé et qu’a-t-il dit exactement ? Parfois, les notes donnent une idée de l’ambiance qui régnait lors des réunions : y avait-il des rires, un brouhaha? Elles donnent également un aperçu de la manière dont les délégués conjuguaient politique et vie privée : à quelle fréquence voyageaient-ils entre La Haye et leur propre province, où séjournaient leurs familles?
Les différences entre les rapports sont importantes. Cela commence par la forme. Certaines sont des copies abîmées de style télégramme, d’autres sont des versions en maille soigneusement conçues. En termes de contenu, les différences sont encore plus grandes. Certains rapports ne contiennent que des notes récapitulatives. D’autres sont véritablement construits comme un récit.
L’inventaire
Ci-dessous se trouve un premier inventaire des témoignages oculaires rédigés au début de la République, entre 1576 et le début de la deuxième période sans stathouder en 1702. Un inventaire similaire pourrait être réalisé pour la République au XVIIIe siècle.
Quels étaient les critères de sélection ? Les rapports dans la liste ci-dessous :
- Contiennent des notes sur les réunions des États Généraux ou de l’un des sept conseils provinciaux (Frise, Gueldre, Groningue, Hollande, Overijssel, Utrecht, Zélande) ;
- Contiennent des notes datées ;
- Forment un tout physique. En somme: ils sont écrits dans un ou plusieurs « livres » (codices) ou couvertures, et non sur des feuilles volantes ;
- Sont soit écrits de sa propre initiative, soit sur commande, mais à la première personne.
Les témoignages oculaires ont été principalement recueillis en effectuant des recherches dans les collections des Archives Nationales et d’autres archives.
Au total, seize journaux parlementaires ont été retrouvés dans cet inventaire, qui concernent (principalement) les États Généraux. En outre, quatorze journaux ont été retrouvés, qui se rapportent (principalement) à l’une des réunions provinciales. Cette liste est probablement très incomplète. Mais même une si petite sélection constitue un point de départ précieux pour de nouvelles recherches.
L’aperçu ci-dessous est organisé par réunion puis par ordre chronologique. Lorsque connus, les auteurs sont mentionnés. Les inventaires renvoient à l’inventaire des archives concernées et (si disponible) renvoient à une version numérique du texte.
Inventaire des journaux parlementaires, 1576-1702
États Généraux
- 1578-1579; Anonyme (gedeputeerde van Groningen); Groninger Archieven, 0002: Ommelander Archieven, inv. nr. 194.
- 1587-1623; Joost van Ghiessen, gedeputeerde van Gelderland; Gelders Archief, 0439: Huizen Waardenburg en Neerijnen, inv. nr. 606; lien vers la version numérique.
- 1577-1603; Johan Baptista van Renesse tot Eerde, gedeputeerde van Gelderland; Collectie Overijssel Locatie Zwolle, 0285.1: Vereeniging tot beoefening van Overijsselsch Regt en Geschiedenis (VORG), Collectie Archivalia, inv. nr. 509; lien vers la version numérique.
- 1607-1608; Nicolaas van Berck Jansz, gedeputeerde van Utrecht; Nationaal Archief, 1231: Collectie Afgedwaalde Stukken, inv. nr. 70.
- 1607-1617; Guert van Benthem, secretaris van Tiel; Regionaal Archief Rivierenland, 0001: Archieven van het stadsbestuur van Tiel en dorpsbestuur van Zandwijk, inv. nr. 1164; lien vers la version numérique.
- 1610-1620; Willem Pieck, gedeputeerde van Gelderland; Gelders Archief, 0447: Huis Soelen, inv. nr. 456; lien vers la version numérique.
- 1616-1620; Frederik van Vervou, gedeputeerde van Friesland (en lid Raad van State); Tresoar (Frysk Histoarysk en Letterkundich Sintrum), 344: Verzameling Fries Genootschap, inv. nr. 860; uitgegeven als Enige aenteekeningen van t gepasseerde in de vergadering van de Staten-Generaal anno 1616-1620, red. H. Kuipers (Leeuwarden 1874).
- 1618-1638; Floris (II) van Pallandt, graaf van Culemborg, gedeputeerde van Gelderland; Gelders Archief, 0370: Heren en graven van Culemborg, inv. nrs. 696/1-7; lien vers la version numérique.
- 1621-1632; Alexander van der Capellen, gedeputeerde van Gelderland; Gelders Archief, 0467: Familie van der Capellen, inv. nr. 1133; lien vers la version numérique; uitgegeven als Gedenkschriften van Jonkheer Alexander van der Capellen, …, red. Robert Jasper van der Capellen, 2 vols. (Utrecht 1777-1778).
- (1622-)1652; Alexander van der Capellen, gedeputeerde van Gelderland; Gelders Archief, 0467: Familie van der Capellen, inv. nr. 132; lien vers la version numérique.
- (1624-)1641, Hendrik van der Capellen, gedeputeerde van Gelderland; Gelders Archief, 0467: Familie van der Capellen, inv. nr. 73; lien vers la version numérique.
- 1625; Floris (II) van Pallandt, graaf van Culemborg, gedeputeerde van Gelderland; Gelders Archief, 0370: Heren en graven van Culemborg, inv. nr. 723; lien vers la version numérique.
- 1625-1688; Bonifacius van Vrijberghe, gedeputeerde van Zeeland; Nationaal Archief, 2.21.005.39: Inventaris van het archief van I.J.A. Gogel, inv. nr. 164.
- 1654-1666; Johan van Merode, gedeputeerde van Holland; Gelders Archief, 0439: Huizen Waardenburg en Neerijnen, inv. nr. 775; lien vers la version numérique.
- 1660-1662; Johan van Merode, gedeputeerde van Holland; Gelders Archief, 0439: Huizen Waardenburg en Neerijnen, inv. nr. 777; lien vers la version numérique.
- 1677-1679; Aernout van Citters, raadsheer Hof van Holland en Zeeland; Zeeuws Archief, 468: Familie Verheye van Citters, inv. nr. 47; lien vers la version numérique.
Friese Landdag
- 1603-1615; Bernardus Gerbrandi Furmerius, landsgeschiedschrijver van Friesland; Provinsjaal Biblioteek Fryslân (nu onderdeel van Tresoar), Hs 1184; publié comme: Diarium Furmerii.Dagboek van Bernardus Gerbrandi Furmerius 1603-1615: Landsgeschiedschrijver van Friesland, red. D.W. Kok (Leeuwarden 2006).
- 1636; Hendrik van Essen, François Herberts, Albert Sonck en Godard van Reede, gecommitteerden van de Staten-Generaal; Utrechts Archief, 1001: Huis Amerongen, inv. nr. 2691.
- 1643-1649, 1651-1654; Willem Frederik van Nassau, stadhouder van Friesland (en Groningen en Drenthe); Koninklijke Verzamelingen, Den Haag, archief Willem Frederik, vorst van Nassau-Dietz (1613-1664), inv. nrs. A25/1-11; publié comme Gloria parendi. Dagboeken van Willem Frederik, stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe, 1643-1649, 1651-1654, red. J. Visser en G.N. van der Plaat (Den Haag 1995), disponible via la Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL).
Gelderse Landdag
- 1547-1628 (extraits historiques); Gerrit van Arnhem, gedeputeerde namens Ridderschap van Veluwe; Gelders Archief, 0525: Huis Rosendael, inv. nr. 45; lien vers la version numérique.
- 1658-1659; Hendrik van der Capellen, gedeputeerde namens Ridderschap van Zutphen; Gelders Archief, 0467: Familie van der Capellen, inv. nr. 80; lien vers la version numérique.
- 1684, 1692; Frederik van der Capellen, gedeputeerde namens Ridderschap van Zutphen; Gelders Archief, 0467: Familie van der Capellen, inv. nr. 176; lien vers la version numérique.
Groningse Landdag
- (1557-)1573-1594; Frederik Coenders van Helpen, burgemeester van Groningen en gedeputeerde namens Stad en Lande; Groninger Archieven, 2044: Handschriften in Octavo Register Feith, 1282–1904, inv. nr. 43.
- 1594-1595; Anoniem; Groninger Archieven, 552: Familie van Swinderen en De Marees van Swinderen, inv. nr. 412.
Staten van Holland
- 1602-1618; Frans Pietersz, secretaris van Medemblik (sommige aantekeningen van burgemeesters Jan Cornelisz Schellinger, Symon Allertsz Coster, Cornelis Mathijsz Schaegen, Simon Maertsz Lieves en Cornelis Jansz Fortuyn); Westfries Archief, 0715-02: Oud archief stad Medemblik, inv. nrs. 1-34; .
- 1618-1621; Symon Maertsz Lieves, burgemeester van Medemblik (sommige aantekeningen door Pieter Nanningsz, Cornelis Mathijsz Schaegen e.a. ongeïdentificeerde handen); Westfries Archief, 0715-02: Oud archief stad Medemblik, inv. nrs. 35-43; lien vers la version numérique.
- 1620-1657; Sijbrant Schot, gedeputeerde namens Purmerend; Waterlands Archief, 0054: Dorps- en stadsbestuur Purmerend, inv. nrs. 325-329; lien vers la version numérique.
- 1622-1666; Nicolaas Stellingwerff, secretaris/burgemeester van Medemblik; Westfries Archief, 0715-02: Oud archief stad Medemblik, inv. nrs. 44-192; lien vers la version numérique; publié et commenté: https://resources.huygens.knaw.nl/stellingwerff.
- 1659; Joan Huydecoper, burgemeester van Amsterdam; Utrechts Archief, 67: Familie Huydecoper, inv. nr. 47; lien vers la version numérique.
Staten van Overijssel
- Aucun
Staten van Utrecht
- 1672-1675; Everard Booth, heer van Mijdrecht; Utrechts Archief, 759: Familie Booth, inv. nr. 43; lien vers la version numérique; publié dans: Berigten van het Historisch Genootschap (1857), disponible via la Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL).
Staten van Zeeland
- Aucun
Vidéo connexe :